Chùa Khoan Tế (Cự Đà Tự) – Hồn Thiêng Sông Nước
- Nguyễn Ngọc Phóng
- 4 ngày trước
- 6 phút đọc
Mời bà con đón đọc bài viết về Chùa Cụ Đà Tự dưới văn phong của cụ bô lão làng Khoan Tế:
" Kính thưa các bậc cao minh, thưa các quý khách thập phương cùng con cháu xa gần!Lão mời các bác, các cháu ngồi xuống đây, bên cái chõng tre trước tam quan này, uống chén nước vối ấm cho lại sức đường xa. Hôm nay có duyên các cháu về thăm làng Khoan Tế, xã Bát Tràng chúng tôi, lại hỏi thăm về ngôi chùa cổ kính này, lòng lão thấy vui mừng khôn xiết. Ngôi chùa này, với người làng khác có thể chỉ là chốn vãn cảnh, nhưng với người dân Khoan Tế chúng tôi, đây là máu thịt, là hồn cốt cha ông để lại từ ngàn xưa.
Các cháu nhìn xem, mái ngói rêu phong kia, gốc đa già tỏa bóng kia, chính là Chùa Khoan Tế, hay tên chữ các cụ xưa đặt cho là "Cự Đà Tự" – một di tích nghệ thuật cổ kính nằm ngay bên dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa của đất Bát Tràng, Hà Nội.
Vị thế "Đại Cát" giữa lòng đất cổ
Lão kể các cháu nghe, cái thế đất của làng Khoan Tế ta nó lạ lắm. Chùa mình ngự ở đây là đắc địa vô cùng. Tên nôm gọi là chùa Khoan Tế theo tên thôn, nhưng trong các văn bia, thư tịch cũ ố màu thời gian, các cụ đều ghi trang trọng ba chữ "Cự Đà Tự".
Vị trí này, theo như tấm bia đá cổ mà cụ Tả thị lang Bộ Lễ Nguyễn Tự Cường ngày xưa đã chắp bút mô tả, thì đúng là chốn "đại cát", tụ linh tụ khí của đất trời. Cụ viết thế này, lão nhớ mang máng: "Bên trái giáp Kim Lan, bên phải gần xã Thượng Tốn. Mấy dòng sông đẹp cuồn cuộn chảy ở phía trước, muôn dặm núi xanh sừng sững chân ở phía sau. Thật là chốn thắng cảnh chùa chiền nơi Thuận An Kinh Bắc."
Các cháu thấy không, đứng ở sân chùa mà gió sông Hồng thổi vào mát rượi. Chùa nằm ngay trong xã Bát Tràng, nên khách về thăm làng gốm, ghé qua Kim Lan rồi tiện chân bước sang Khoan Tế lễ Phật thì thuận đường đôi ngả. Đất này là đất văn hiến, đi đến đâu cũng thấy dấu tích người xưa.
Dòng chảy thời gian từ thuở Lý - Trần
Ngôi chùa này không biết chính xác viên gạch đầu tiên được đặt xuống từ ngày tháng nào, nhưng theo lời cha ông truyền lại qua bao đời, thì chùa đã có từ cái thuở đạo Phật còn là Quốc giáo, tức là thời Lý - Trần rực rỡ lắm.
Trải qua mấy trăm năm dâu bể, vật đổi sao dời, bao phen binh lửa, nhưng lạ thay, ngôi chùa vẫn đứng vững chãi, uy nghiêm như một tòa sen giữa đời thường. Đến thời Lê, chùa phát triển cực thịnh, trở thành chốn tùng lâm quy mô lớn, tiếng chuông chùa vang vọng cả một vùng sông nước. Người xưa có câu khắc trên bia đá thế này: "Mấy trăm năm mặt trời Phật vẫn soi sáng, xe pháp thường chuyển. Một tòa lâu đài vẫn độc lập trường tồn". Ngẫm lại mới thấy sức sống của Cự Đà Tự mãnh liệt biết nhường nào.
Duyên lành với Bà Chúa Cung Phi
Nhắc đến lịch sử Chùa Khoan Tế, không thể nào không nhắc đến công ơn trời biển của bà Cung phi Trịnh Thị Ngọc Am. Bà là người huyện Thiên Thi (nay là Hưng Yên), là cung tần thứ hai trong phủ Chúa Trịnh quyền uy lừng lẫy thế kỷ XVII.
Cái duyên của bà với chùa làng ta sâu nặng lắm. Bà vốn tâm đắc cái cảnh sắc thanh tịnh nơi đây, nên đã phát tâm công đức lớn. Bà bỏ tiền của ra xây tường bao quanh, quy hoạch lại cả khuôn viên cho vuông vức, lại còn lập hẳn khu thiên viện riêng để tu tập. Nhờ bà mà chùa được mở rộng, trùng tu bề thế như ngày nay.
Người làng Khoan Tế chúng tôi trọng nghĩa tình, nhớ ơn bà nên đã bầu bà làm Hậu Phật, tạc tượng thờ sống bà ngay trong chùa. Sau đợt trùng tu lớn ấy, rồi đến thời Lê Trung Hưng, và gần nhất là năm 2010 dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long, chùa lại được khoác lên mình tấm áo mới khang trang hơn, nhưng cái cốt cách cổ kính thì vẫn vẹn nguyên không đổi.
Lạc vào cõi Phật: Kiến trúc và Tượng pháp
Các cháu cứ thong thả bước vào trong Chính Điện, nhẹ cái chân thôi nhé, để cảm nhận cái tĩnh lặng linh thiêng. Cái quý nhất, cái độc đáo nhất của chùa Khoan Tế chính là hệ thống tượng Phật đồ sộ được các nghệ nhân xưa tạo tác bằng cả tâm huyết.
Các cụ ngày xưa sắp đặt tượng pháp nghiêm ngặt lắm, tuân theo quy tắc "Tiền Phật, Hậu Linh" của phái Bắc tông. Lão chỉ cho mà xem:
Trên cao nhất kia, nơi trang trọng nhất là bộ tượng Tam Thế Phật. Ba pho tượng kích thước y hệt nhau, ngồi kiết già trên tòa sen, tay kết ấn tam muội. Đấy là đại diện cho Phật của ba thời: Quá khứ, Hiện tại và Vị lai, nhắc nhở ta về sự luân hồi và nhân quả.
Hạ xuống một bậc (Lớp thứ 2) là bộ Di Đà Tam Tôn. Ngự ở giữa là Đức Phật A Di Đà từ bi, hai bên là Bồ Tát Quan Thế Âm và Đại Thế Chí. Lớp tượng này là để cầu cho bách gia trăm họ được an lành, người mất thì được siêu thoát về cõi Tịnh độ.
Lớp thứ 3, các cháu nhìn kỹ sẽ thấy tượng Quan Âm Nam Hải, hay dân gian mình quen gọi là Quan Âm nghìn mắt nghìn tay. Ngài ngồi đó, dõi mắt trông coi thế gian, cứu khổ cứu nạn. Hai bên là Văn Thù Bồ Tát cưỡi sư tử và Phổ Hiền Bồ Tát cưỡi voi trắng, uy nghi vô cùng.
Ở lớp thứ 4 là tòa Cửu Long, diễn tả cảnh Đức Thích Ca sơ sinh. Chín con rồng phun nước tắm cho Phật tổ, xung quanh tiên nữ múa ca. Nhìn sống động như thật!
Chưa hết đâu, hai bên tả hữu còn có tượng Quan Âm Tọa Sơn, Phật Bà Quan Âm. Và đặc biệt nhất, ở phía trong cùng, chính là pho tượng chân dung Bà Cung phi Trịnh Thị Ngọc Am. Tượng tạc bà ngồi kiết già, nét mặt đoan trang, phúc hậu lắm. Nhìn tượng bà mà thấy như bà vẫn đang ngồi đó, dõi theo và phù hộ cho dân làng Khoan Tế này.
Những báu vật thời gian còn sót lại
Chùa Khoan Tế không chỉ đẹp ở dáng vẻ, mà còn quý ở những "nhân chứng thầm lặng" còn lưu giữ được đến tận bây giờ.
Đầu tiên phải kể đến hệ thống Bia đá cổ. Trong đó quý nhất là tấm bia "Cự Đà bi ký" dựng từ năm Đức Long thứ 6 (tức năm 1634). Chữ trên bia tuy đã mòn theo tuế nguyệt nhưng vẫn soi rọi cho con cháu biết về công đức của tiền nhân.
Rồi còn chiếc Khánh đồng lớn đúc năm Minh Mệnh thứ 7 (1826), mỗi khi gõ lên là tiếng ngân vang thấu tâm can. Cỗ Long ngai chạm rồng sơn son thếp vàng rực rỡ, và hàng chục pho tượng tròn có niên đại từ thời Lê đến thời Nguyễn. Đó đều là những tuyệt tác điêu khắc gỗ của cha ông, nhìn vào là thấy cả một trời nghệ thuật tinh xảo.
Lời nhắn nhủ của người giữ chùa
Các cháu ạ, với những giá trị to lớn ấy, ngày 13/02/1996, Nhà nước ta, Bộ Văn hóa - Thông tin đã công nhận Chùa Cự Đà là Di tích Nghệ thuật cấp Quốc gia. Đó là niềm tự hào lớn lao của lão và bà con xã Bát Tràng này.
Đường về thăm chùa giờ dễ đi lắm. Các cháu cứ đi qua cầu Vĩnh Tuy hoặc Chương Dương, men theo đê sông Hồng mát rượi hướng về Làng gốm Bát Tràng. Đến nơi cứ hỏi thăm thôn Khoan Tế, ai cũng biết, người làng lão hiếu khách lắm. Tiện đường các cháu ghé chơi lò gốm, mua cái bình cái lọ, rồi về chùa thắp nén hương, lòng sẽ thấy nhẹ nhõm, thanh thản lạ thường.
Lão kể chuyện cũng đã dài, trà cũng đã nhạt. Chỉ mong các cháu, lớp trẻ sau này, dù đi đâu về đâu cũng nhớ về cội nguồn, biết trân trọng những mái chùa rêu phong như Chùa Khoan Tế này. Bởi đó không chỉ là gạch ngói, đất đá, mà là hồn phách của quê hương.
Mô Phật! Kính chúc các cháu thân tâm an lạc, vạn sự cát tường! ''
Bình luận