Quy Trình Làm Chậu Ly Xi Măng Bằng Tay Và Khuôn Cát Kim Lan Hà Nội
- Nguyễn Ngọc Phóng
- 4 ngày trước
- 5 phút đọc
Trong nghề làm chậu cảnh xi măng, có những chiếc chậu được đúc nhanh chóng bằng khuôn nhựa ép sẵn, nhưng cũng có những tác phẩm ra đời từ mồ hôi, sự kiên nhẫn và kỹ thuật thuần thủ công 100%. Tại Xưởng chậu xi măng Kim Lan Hà Nội (đặt tại làng nghề Công Luận, Văn Giang, Hưng Yên), dòng chậu ly xi măng dáng cao quay tay thủ công bằng khuôn cát chính là biểu tượng cho tay nghề truyền thống ấy.
Không máy móc hiện đại, không khuôn đúc sẵn, từ mặt chậu cho đến chân đôn đều được tạo hình hoàn toàn bằng tay quay, khuôn cát và những gạt dao định hình. Hình ảnh người thợ cúi gập lưng, chạy vòng quanh đống cát để nhào nặn nên một chiếc chậu ly dáng cao kiêu hãnh là minh chứng rõ nhất cho giá trị thủ công độc bản.
Bước 1: Sàng Cát Và Đắp Khuôn Cát Ẩm (Khuôn Lõi)
Khác biệt lớn nhất của phương pháp này là việc sử dụng cát ẩm để làm khuôn bên trong (khuôn lõi) thay cho khuôn sắt hay khuôn nhựa.
Sàng cát: Cát sông được sàng lọc kỹ qua lưới mịn để loại bỏ sỏi to và rác. Độ ẩm của cát được canh chỉnh vừa đủ: không quá khô để tránh sụt lở, không quá dính để dễ tháo khuôn sau này.
Đắp ngọn núi cát: Thợ đặt một trục quay cố định ở trung tâm. Sau đó, họ xúc cát đắp thành một khối hình trụ cao phồng lên quanh trục.
Gạt tạo phôi cát: Người thợ dùng một bản gạt gỗ (hoặc sắt) rỗng lòng theo hình dáng bên trong của chậu ly. Họ cúi gập lưng, liên tục di chuyển chạy vòng quanh đống cát, vừa chạy vừa tấp cát và gạt nhẹ. Khối cát ẩm dưới tay người thợ dần biến thành một chiếc "ly cát" hoặc "đôn cát" láng mịn, làm phần lõi định hình.
Cập nhật thêm các mẫu Chậu Cây Cảnh Xi Măng Kim Lan Hà Nội
Bước 2: Tưới Xi Măng Tạo Lớp Áo Bề Mặt Và Gia Cường Lưới Thép
Khi khối khuôn cát ẩm đã đứng vững và đúng dáng, quá trình tạo vỏ xi măng bắt đầu hoàn toàn bằng việc "tưới" và "trát" thủ công:
Tưới hồ dầu xi măng: Thợ dùng gáo múc hồ dầu (xi măng hòa nước lỏng) tưới đều, nhẹ nhàng lên khắp bề mặt khuôn cát. Lớp hồ dầu này đóng vai trò như một lớp màng ngăn, giữ cho cát không bị trôi và tạo bề mặt bên trong láng mịn cho chậu.
Vào vữa dẻo và đan sắt: Tiếp đó, thợ dùng tay trát từng lớp vữa xi măng dẻo lên khuôn cát. Với chậu ly dáng cao chịu tải lớn, một lớp lưới thép hoặc vòng sắt gia cường được quấn chặt quanh phần eo và thân ly, sau đó tiếp tục trát thêm vữa đè lên để khóa chặt khung xương chịu lực.
Quay mặt chậu ly xi măng trồng sen súng
Bước 3: Kỹ Thuật Cúi Lưng "Chạy Vòng Quanh" Quay Mặt Chậu Ly
Đây là công đoạn nặng nhọc và đòi hỏi sự nhịp nhàng, khéo léo nhất của người thợ xưởng Kim Lan tại Công Luận.
Lắp dao gạt định hình (Da quay): Lưỡi dao gạt bằng sắt cắt đúng theo đường nét mép ngoài của chậu ly được gắn vào trục quay.
Bắt đầu quay: Xi măng dẻo được đắp dần lên thân chậu. Tay người thợ một bên giữ và đẩy thanh quay, toàn bộ cơ thể cúi gập lưng, bước chân chạy liên tục thành nhiều vòng tròn xung quanh chậu.
Bắt từng nét đường cong: Mỗi vòng chạy là một lần lưỡi dao gạt đi lớp vữa thừa, làm nổi rõ đường thắt eo mềm mại, phần miệng xòe rộng và các đường chỉ nổi. Thợ vừa chạy, vừa dùng mắt quan sát, dùng gáo tưới thêm hồ dầu xi măng vào những điểm bị khuyết.
Quay mặt láng: Khi dáng chậu đã chuẩn, thợ tưới lớp xi măng nguyên chất miết nhẹ. Vẫn là những bước chân chạy vòng quanh đều đặn, cho đến khi bề mặt xi măng bóng láng, mịn màng không một vệt gợn.
Bước 4: Quay Tay Chân Đôn Bằng Khuôn Cát Rời
Chân đôn của chậu ly dáng cao phải gánh toàn bộ trọng lượng phía trên, nên quy trình quay đôn cũng được thực hiện riêng biệt tỉ mỉ không kém.
Chân đôn cũng được đắp một khuôn cát riêng có hình dáng eo thắt, xòe đáy.
Người thợ lại tiếp tục quy trình tưới xi măng, đan sắt, đắp vữa và cúi lưng chạy vòng quanh để quay dao gạt định hình chân đôn. Các đường gờ, đường chỉ chân đôn hiện ra sắc nét nhờ từng vòng quay tay dẻo dai.
Sau khi cả thân ly và chân đôn vừa ráo (đạt độ cứng "bánh xèo"), thợ sẽ cẩn thận ghép nối hai phần lại với nhau bằng vữa hồ dầu đặc, miết liền mạch khớp nối để tạo thành một khối liền khối hoàn chỉnh.
Bước 5: Rút Cát, Bảo Dưỡng Và Sơn Hoàn Thiện
Rút cát: Sau khoảng 1–2 ngày khi xi măng đã đông cứng hoàn toàn, thợ tiến hành móc toàn bộ phần cát ẩm bên trong lòng chậu và chân đôn ra ngoài. Cát này sau đó được gom lại, tái sử dụng cho các lượt quay tiếp theo.
Bảo dưỡng: Chậu được xả nước ngâm hoặc tưới ẩm liên tục để xi măng "chín" bê tông, đạt độ bền tối đa, không bị nứt vỡ dưới thời tiết khắc nghiệt.
Sơn trang trí: Sau khi khô ráo, chậu ly được mài qua các gờ thừa, khoan lỗ thoát nước và sơn phủ các màu sắc như giả đá, giả cổ, sơn trắng hoặc xám xi măng mờ tùy theo yêu cầu của khách hàng.
Lời Kết
Khác với quy trình công nghiệp máy móc, chiếc chậu ly xi măng dáng cao được làm thủ công bằng khuôn cát và tay quay tại làng nghề Công Luận (Văn Giang, Hưng Yên) mang đượm cái "hồn" của người thợ. Dấu chân chạy vòng quanh đống cát, cái gập lưng kiên nhẫn và đôi tay tưới từng gáo xi măng đã biến những nguyên liệu thô sơ thành một tác phẩm chậu ly kiêu hãnh, bền bỉ cùng thời gian.
THÔNG TIN LIÊN HỆ CHÍNH THỨC
Tên đơn vị: HỘ KINH DOANH NGUYỄN THỊ THANH HƯƠNG
Đại diện pháp luật: Bà Nguyễn Thị Thanh Hương
Số Đăng Ký Kinh Doanh: 01J8020674
Nơi cấp: Phòng Tài Chính Kế Hoạch, Huyện Gia Lâm, TP Hà Nội.
Địa Chỉ Xưởng Sản Xuất: Công Luận, Văn Giang, Hưng Yên.
Số điện thoại / Zalo / Whatsapp: 0962334368
Bình luận